Dernek kurmak için en az 7 kurucu gerekir, izin alınmaz; kuruluş bildirimiyle tüzel kişilik kazanılır. Kurucu şartları, belgeler ve ilk 6 ayda yapılacaklar.
Kısa cevap: Dernek kurmak için en az yedi gerçek veya tüzel kişi gerekir (Türk Medeni Kanunu md. 56). Dernek kurmak için önceden izin alınmaz; kurucuların fiil ehliyeti olmalıdır. Dernek, kuruluş bildirimini, tüzüğü ve gerekli belgeleri yerleşim yerindeki en büyük mülki amire (il dernekler birimine) verdiği anda tüzel kişilik kazanır. İlk genel kurul, bildirimi izleyen altı ay içinde yapılır.
Kurucularda aranan şartlar
- Sayı: en az 7 kurucu; gerçek kişi veya tüzel kişi (örneğin başka bir dernek, şirket) olabilir.
- Fiil ehliyeti: kurucuların ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir.
- Amaç: kazanç paylaşma dışında, belirli ve ortak bir amaç; hukuka veya ahlaka aykırı amaçla dernek kurulamaz.
Adım adım kuruluş
- Tüzüğü hazırlayın. Tüzükte en az derneğin adı, amacı, gelir kaynakları, üyelik koşulları, organları ve geçici yönetim kurulu yer almalıdır (TMK md. 58). Ayrıntılar: dernek tüzüğü nasıl hazırlanır.
- Kuruluş bildirimini doldurun ve kurucuların imzalarını alın.
- Belgeleri teslim edin: kuruluş bildirimi ve tüzük, merkezin bulunduğu il dernekler birimine verilir. Başvuru DERBİS üzerinden de başlatılabilir; bkz. DERBİS nedir.
- İnceleme: mülki amir belgeleri 60 gün içinde inceler; eksik varsa tamamlanması istenir, 30 gün içinde tamamlanmazsa fesih süreci başlayabilir.
- Kütüğe kayıt: eksik yoksa durum derneğe yazıyla bildirilir ve dernek kütüğe kaydedilir.
- Defterleri onaylatın: karar, üye kayıt ve diğer defterler kullanılmadan önce onaylatılır; bkz. zorunlu defterler.
- İlk genel kurul: yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel kurul yapılır ve zorunlu organlar oluşturulur.
Zorunlu organlar
- Genel kurul: tüm üyeler.
- Yönetim kurulu: en az 5 asıl ve 5 yedek üye (TMK md. 84).
- Denetim kurulu: en az 3 asıl ve 3 yedek üye (TMK md. 86).
Bu yüzden 7 kurucuyla kurulan bir dernek, ilk genel kurula kadar organları doldurabilecek sayıda üyeye ulaşmayı planlamalıdır.
Kuruluştan sonra ilk işler
- Vergi dairesinden derneğin vergi kaydını ve banka hesabını açın.
- Alındı belgelerini bastırın, aidat usulünü belirleyin.
- Üye kayıtlarını baştan düzenli tutun; üyelik başvurusu en geç 30 gün içinde karara bağlanmalıdır.
Kuruluştan itibaren üye, aidat ve karar kayıtlarını tek yerde tutmak için Dernekçe'yi deneyebilirsiniz; yeni kurulan derneklere kurulum ücretsizdir.
Sık sorulan sorular
Dernek kurmak için izin gerekir mi?
Hayır. Herkes önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir (TMK md. 57); kuruluş bildirimi yeterlidir.
7 kişiden az kişiyle dernek kurulabilir mi?
Hayır, kanun en az yedi kurucu arar.
Dernek ne zaman tüzel kişilik kazanır?
Kuruluş bildirimi ve belgeler mülki amire verildiği anda.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 56–62, 84, 86; 5253 sayılı Dernekler Kanunu.